Vragen betref­fende Groningen gentechvrij


Indiendatum: mrt. 2014

Geacht college,

Dit weekend vond het evenement Reclaim the Seeds plaats in de Hortus van Haren en het oude RKZ. Met dit evenement wil de organisatie protesteren tegen het patenteren van bepaalde gewassen door bedrijven als Monsanto. De invloed van het grootschalige bedrijfsleven op de wereldwijde voedselproductie neemt snelt toe.

Het commercieel telen van genetisch gemanipuleerde gewassen is in de jaren negentig opgekomen en onderzoek naar de veiligheid ervan is nog steeds in volle gang. De Europese Unie hanteert een relatief terughoudend beleid en beoordeelt elk gemanipuleerd gewas voordat het eventueel wordt toegestaan. Langetermijngevolgen en indirecte milieugevolgen, zoals toenemend gebruik van bestrijdingsmiddelen, worden echter niet beoordeeld of meegewogen.

In de loop der jaren is de teelt van diverse genetisch gemanipuleerde gewassen niet onomstreden gebleken. Daarom heeft de Europese wetgeving lokale overheden en lidstaten in staat gesteld om zelf te beslissen over het al dan niet toestaan van gentechlandbouw. De ontwikkeling van herbicideresistente gewassen heeft geleid tot een toenemend gebruik van schadelijk landbouwgif. Ook vormt de aanwezigheid van genetisch gemanipuleerde gewassen risico’s voor natuurlijke gewassen en biologische akkerbouw en bedreigt het de biodiversiteit.

Vanwege aangetoonde en vermeende gevaren en bezwaren kiezen veel overheden proactief voor no-regretbeleid. Zo zijn in Europa inmiddels duizenden gentechvrije zones ontstaan en zelfs gentechvrije landen zoals Oostenrijk en Griekenland. Duitsland heeft 198 gentechvrije regio’s, 235 gentechvrije gemeentes en bijna 30000 gentechvrije boerenbedrijven. In Nederland is Nijmegen de eerste gentechvrije gemeente. Een deel van de stad, te weten Ooyse Schependom, is bij bestemmingsplan gentechvrij verklaard.

In Nijmegen hebben 4000 handtekeningen ervoor gezorgd dat Nijmegen zichzelf heeft uitgeroepen tot gentechvrije gemeente. De gemeente heeft in het bestemmingplan vastgelegd dat er binnen haar grenzen geen ggo’s (genetisch gemodificeerde organismes) geteeld mogen worden. In Nijmegen vormden de aanwezigheid van een biologische boer en een natura 2000-gebied argumenten om de gentechvrije zone in te stellen.

Toenmalig staatssecretaris van milieu Joop Atsma wees Nijmegen begin 2012 in een brief terecht over haar voornemen. De bewindsman vond dat een gemeente daar niet over gaat. Den Haag beslist over vergunningen die proeven betreffen met ggo’s, Brussel gaat over mogelijke commerciële teelt van dergelijke landbouwproducten, aldus Atsma. Atsma zag echter een memo van zijn eigen ministerie Vrom uit juli 2004 over het hoofd. Daarin staat dat het aanwijzen van gentechvrije zones in bestemmingsplannen juridisch mogelijk is.[1] Nijmegen heeft daarvan gebruik gemaakt. Het resultaat is dat Nijmegen de eerste gentechvrije stad van Nederland is.

Een bestemmingsplan is bij uitstek geschikt om een gebied gentechvrij te verklaren. Een bestemmingsplan scheidt botsende ruimtelijke functies, zoals bijvoorbeeld woonwijken en bedrijfsterreinen of woonwijken en natuur. In het Nijmeegse geval worden biologische landbouw dat gentech nadrukkelijk verbiedt en mogelijke gentechlandbouw van elkaar gescheiden.

De stad Groningen is meer dan duizend jaar geleden ontstaan op het noordelijkste puntje van de Hondsrug, die in zuidelijke richting nog steeds de landschapsrelatie bepaalt. Aan weerszijden van de stuwwal liggen de voormalige stroomgebieden van de riviertjes Hunze en de Drentsche Aa. Het zijn voor een deel veenweidegebieden, waarin de laatste jaren grote oppervlaktes natte natuur zijn ontwikkeld. Ten noorden van de stad liggen weidevogelreservaten.

De gemeente Groningen heeft geen gebieden die onder de Natura 2000 richtlijn vallen. Toch is er een relatie; bestemmingsplannen binnen de gemeente worden getoetst op mogelijk negatieve effecten op de Natura 2000- gebieden Leekstermeer en het Zuidlaardermeer. De Nederlandse natuurgebieden liggen grotendeels in de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en die grenst op veel plaatsen aan onze gemeentegrenzen.

In het kader van “Groningen zoemt!” riep de gemeente Groningen 2012 uit tot het jaar van de bij en kondigde verschillende acties aan. De gemeente zou de imkers helpen door het overnemen van het beheer en de zorg voor veertig bijenvolken. In de kinderwerktuin in het Westpark komt een bijenstal waar lessen worden gegeven over de bijenvolken en om wilde bijen te helpen, worden bermen ingezaaid met bloemrijke kruidenmengsels en laat de gemeente takken en dode bomen liggen. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen, door wetenschappers genoemd als de belangrijkste oorzaak voor de bijensterfte, stijgt door gentech. Genetische manipulatie is ook in breder opzicht een gevaar voor de biodiversiteit: via insecten kunnen ggo’s in de natuur terecht komen.

De mogelijkheden voor grootschalige teelt van genetisch gemanipuleerde gewassen zijn in onze gemeente beperkt, maar kleinschalige teelt is niet ondenkbaar. In het buitengebied van de gemeente Groningen komen alleen grondgebonden veeteeltbedrijven voor. De Europese Unie dreigt genetisch gemanipuleerde mais toe te staan, een gewas dat vaak verbouwd wordt als veevoer. Ggo’s kunnen overwaaien of via bestuiving andere (stads)landbouwgebieden besmetten, maar ook in natuurgebieden terecht komen. Daarnaast leidt de teelt vaak tot meer bestrijdingsmiddelen.

Het telen van ggo’s in de gemeente Groningen is niet in overeenstemming met de waarden die de gemeente Groningen hoog houdt: op de bres staan voor bijen en het in stand houden van natuur en biodiversiteit. Groningen heeft zich in 2009 aangesloten bij de coalitie biodiversiteit. Ook de mondiale betrokkenheid die spreekt uit de gemeentelijke inzet voor Fair Trade is een argument tegen gentech: bedrijven zetten vooral in op ggo-gewassen omdat het een interessante manier is om geld te verdienen met patenten. Alleen al in India heeft dit in de afgelopen jaren tot honderdduizenden zelfmoorden onder boeren geleid. Waar vroeger een deel van de oogst als zaaigoed voor het volgende jaar kon worden gebruikt, kan en mag dat met industriezaden niet. [2]

De Partij voor de Dieren is trots op onze mooie stad Groningen, die in 2013 nog werd uitgeroepen tot groenste stad van Nederland. Bovendien zijn wij voorstander van stadslandbouw en andere duurzame initiatieven die de druk op het milieu verkleinen. De Partij voor de Dieren wil de natuur en de landbouw die er in en om Groningen zijn beschermen, net als het milieu en de gezondheid van stadjers.

Daarom wil de Partij voor de Dieren u enkele vragen stellen.

  1. Bent u bereid zich uit te spreken tegen de teelt van en veldproeven met genetisch gemanipuleerde gewassen op Gronings grondgebied? Zo nee, waarom niet?
  2. Bent u bereid Groningen te verklaren tot gentech vrije zone? Zo nee, waarom niet?
  3. Bent u bereid te onderzoeken op welke manier de twee voorgaande punten in gemeentelijk beleid verankerd kunnen worden, bijvoorbeeld door dit in bestemmingsplannen vast te leggen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wanneer kunnen wij een voorstel voor de raad hiertoe verwachten?

Met vriendelijke groet,

Partij voor de Dieren

Gerjan Kelder

[1] http://www.trouw.nl/tr/nl/4332/Groen/article/detail/3354984/2012/11/28/Nijmegen-al-eerste-gentechvrij.dhtml

[2] http://www.duurzaamnieuws.nl/oorlog-op-je-bord/

Indiendatum: mrt. 2014
Antwoorddatum: 9 apr. 2014

Geachte heer, mevrouw,

Hierbij doen wij u ons antwoord toekomen op de door de heer Kelder, Partij voor de Dieren gestelde vragen over het gentechvrij verklaren van de gemeente Groningen. De brief van de vragensteller treft u als bijlage aan. Aanvullend op het in de brief gegeven overzicht van de stand van zaken rond genetische manipulatie en biotechnologie willen wij u het volgende onder uw aandacht brengen.
Genetische manipulatie is een vorm van biotechnologie, waarbij door het veranderen van de DNA-streng in cellen de eigenschappen van het betreffende organisme beinvloed worden. In de natuur komt het principe voor bij virussen, die zich op deze wijze vermenigvuldigen. Strikt genomen is kunstmatige bevruchting (in vitro vertilisatie) ook genetische manipulatie. Vanaf de zeventiger jaren in de vorige eeuw is de techniek ontwikkeld en gentech wordt op dit moment in verschillende sectoren toegepast. Door middel van transgene micro-organismen (vooral gisten en bacteriën) worden geneesmiddelen geproduceerd, waaronder insuline en stollingsfactoren, maar ook vaccins tegen hepatitus-B en kinkhoest. Ook andere stoffen, waaronder antibiotica, hormonen en enzymen worden op technische schaal geproduceerd met behulp van gentechniek.

De meest verbreide toepassing is het gebruik van genetisch gemanipuleerde organismen (GMO) bij de teelt van gewassen. De planten worden vooral resistent gemaakt tegen ziektes, plaagdieren of bestrijdingsmiddelen. Ruim 90% van de wereldproductie van soja is afkomstig van een GM-soort die resistent is tegen glyfosaat, de actieve stof in een bestrijdingsmiddel. In India wordt veel GM-katoen geproduceerd. Bij de bestrijding van malaria is een muskiet geintroduceerd, die de parasiet niet overdraagt.

Tot nu toe is de rechtstreekse toepassing van gentechnologie in voedselgewassen voor mensenlijke consumptie beperkt gebleven. De introductie van rijst met hogere gehalten aan beta-caroteen is niet succesvol geweest. In Amerika is een snelgroeiende zalmsoort geintroduceerd, en andere consumptievissoorten volgen mogelijk binnenkort. In Azië en Amerika (Noord en Zuid) is het gebruik van GM-soorten in de landbouw snel toegenomen. In Europa is er echter veel weerstand bij de consument. Er is weinig bekend over een rechtstreekse negatieve invloed van GMO op de gezondheid of de biodiversiteit. De problemen die door de Partij voor de Dieren zijn gesignaleerd zijn de indirecte gevolgen. Er is geen onderzoek gedaan naar de verspreiding van GMO door insecten en een rechtstreekse relatie met de bijensterfte is onwaarschijnlijk, maar ook niet uitgesloten. Omdat het onderzoek ernaar kostbaar is en de toelatingsprocedures van met name voedselgewassen langdurig, zijn alleen kapitaalkrachtige ondememingen in staat om GMO op een productief niveau te realiseren. Gentech is op deze manier verbonden met globalisering, industriële landbouw, schaalvergroting en biodiversiteitsverlies. Hierdoor is bij de publieke opinie een sterke negatieve opvatting over gentech gewassen ontstaan en de tegenstanders hebben zich in succesvolle campagnes tegen de invoering van gentech in het voedselsysteem verzet. De overheid is hierdoor zeer terughoudend in het toelatingsbeleid. In de praktijk wordt er in Europa nauwelijks GM-gewas verbouwd; diverse regio's (waaronder recent de provincie Friesland) zijn 'gentechvrij' verklaard. Vooralsnog is Nijmegen de enige gentechvrije gemeente.

De vragen van de fractie van de Partij voor de Dieren beantwoorden wij met het oog op het bovenstaande als volgt:

1. Bent u bereid zich uit te spreken tegen de teelt van en veldproeven met genetisch gemanipuleerde gewassen op Gronings grondgebied? Zo nee, waarom niet?
Nee, gezien de kritische houding van de Europese bevoegde instanties verwachten wij niet, dat er op korte of langere termijn in of rond Groningen GMO geteeld zullen gaan worden. Er zijn op dit moment geen gewassen toegelaten of in procedure daarvoor.

2. Bent u bereid Groningen te verklaren tot gentech vrije zone? Zo nee, waarom niet?
Nee, omdat de RUG vergunning heeft om gentechnologisch onderzoek te doen en ook bij het UMCG gentechnologie en producten daarvan worden toegepast, is de gemeente feitelijk niet gentech-vrij. Het ontbreekt ons daamaast aan mogelijkheden om gecertificeerde voedingsmiddelen te verbieden, wanneer deze toegelaten zouden worden.
Onderwerp Beantwoording vragen ex art 41 RvO PvdD over gentechvrij verklaren van de gemeente Groningen

3. Bent u bereid te onderzoeken op weike manier de twee voorgaande punten in gemeentelijk beleid verankerd kunnen worden, bijvoorbeeld door dit in bestemmingsplannen vast te leggen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wanneer kunnen wij een voorstel voor de raad hiertoe verwachten?
Nee, wij zijn niet bereid overbodige regelgeving in te voeren of hiervoor in de bevoegdheid van anderen te treden.

We gaan er vanuit dat wij hiermee uw vragen afdoende hebben beantwoord.

Help mee aan een beter Groningen!

    Word actief Doneer