Schrif­te­lijke vragen betref­fende de explosie in de Wibe­na­heerd


Indiendatum: mei 2020

Geacht college,

Vrijdag 1 mei heeft er omstreeks 19:30 uur een explosie op de Wibenaheerd plaatsgevonden. Er zijn later explosieven aangetroffen. Een zeer angstige en aangrijpende gebeurtenis voor zowel bewoners en hulpverleners.

Wij hebben met diverse bewoners gesproken en het is duidelijk dat een groot aantal van hen de impact van de afgelopen dagen fysiek en mentaal heeft gevoeld. Veel bewoners zien thuiskomen op dit moment als onprettig. Het “thuisgevoel” dat je thuis zou moeten hebben, is niet meer aanwezig. Een zeer indringende situatie die er tijdens de Corona crisis nog eens bovenop komt. Wij begrijpen dat er op dit moment onderzoek plaatsvindt, maar we willen vragen of onderstaande vragen bij het lopende onderzoek meegenomen kunnen worden.

Ter inleiding. Afgelopen vrijdag hebben veel omwonenden de explosie vanuit hun woning meegemaakt. Vanuit de gemeente is direct de veiligheidsregio ingeschakeld en was de Officier van Dienst Bevolkingszorg aanwezig. Bewoners hebben enkele uren in de kou buiten moeten staan voordat er bussen kwamen voor opvang en zij terecht konden in het buurthuis voor een kopje koffie en thee.

1. Begrijpt het college de gevoelens van bewoners dat de eerste noodzakelijke opvang behoorlijk lang op zich heeft laten wachten?

2. Op welke wijze trekt de Veiligheidsregio hier lessen uit en hoe maakt dit deel uit van het lopende onderzoek?

Vrijdag avond omstreeks 23.00 uur is het sein veilig gegeven en mochten de meeste bewoners naar huis terugkeren nadat vier woningen onbewoonbaar waren verklaard. Naar verluidt werd uitgegaan van een gasexplosie. De Energiewacht is op zaterdagochtend bij bewoners langs geweest voor een controle van de gasinstallaties in de woningen. De situatie werd op dat moment veilig bevonden, totdat informatie naar buiten kwam dat er explosief materiaal in het pand was gevonden. Op zaterdag 2 mei omstreeks 19:45 uur volgende een tweede evacuatie.

3. Was op vrijdagavond toen het sein veilig werd gegeven, voor 100% duidelijk wat de oorzaak van de explosie is geweest?

4. Is er na de explosie op vrijdag afdoende onderzoek in het pand op nummer (....) gedaan, alvorens de verantwoording te nemen het sein veilig te geven?

5. Zijn alle protocollen omtrent het vinden van de oorzaak op de juiste wijze gevolgd? Kunt u dit toelichten?

6. Op welke wijze wordt dit meegenomen in het lopende onderzoek?

Op zaterdag avond is de EOD naar Groningen gekomen om het betreffende pand nader te onderzoeken. Op het moment dat de EOD haar werkzaamheden verrichtte was het voor brandweer, politie, hulpverleners en bewoners op geen enkele wijze meer mogelijk het terrein te betreden. Voordat de EOD arriveerde mocht geen van de bewoners meer naar hun woning terug. Had de tijd tussen van het plaatsen van de afzetruimte en het moment van aankomst van de EOD niet beter benut kunnen worden om iedereen veilig te stellen? Daarover enkele vragen.

7. Van een de buurtbewoners hebben wij vernomen dat nog voordat de EOD was gearriveerd en aan het werk was, zijn vrouw zich nog thuis bevond. Deze mevrouw was zo angstig dat zij niet op eigen kracht haar woning durfde te verlaten. Hulp van derden was vanwege de veiligheid in deze fase niet meer toegestaan. De bewoner heeft per telefoon (met zijn vrouw aan de lijn) nog gepoogd hulpverleners erop te wijzen dat zijn vrouw zich in de woning bevond. Naar verluidt is deze mevrouw niet geëvacueerd. Klopt dit? Hoe beschouwen college en Veiligheidsregio deze situatie? Deelt u ons gevoel dat hier de protocollen flink tekort zijn geschoten en wel hulp geboden had moeten worden?

8. In het tijdbestek dat bekend werd dat er explosieven in het pand werden gevonden tot het moment dat de EOD aankwam moest iedereen direct het gebied uit en hun woning verlaten. Waarom is deze ruimte niet benut huisdieren veilig te stellen?

9. Bij de tweede evacuatie is ’s avonds bij mensen op de deur geklopt of zij aanwezig waren. Is dit wel afdoende geweest? Mogelijk lagen mensen te slapen en of hebben het kloppen niet gehoord. Had niet elk huis binnen getreden moeten worden of nog mensen en dieren aanwezig waren? Hoe kijkt u hierop terug?

10. Na de tweede evacuatie zat de schrik er bij bewoners goed in. In de haast zijn wat laatste spullen gepakt en mensen die later bij de afzitlinten aankwamen, konden niet meer bij hun medicijnen en/ of huisdieren komen, die nog ingesloten zaten. Op welke wijze voorzien de protocollen in zulke situaties erin dieren veilig te stellen? Is de Burgemeester het met ons eens dat elk leven belangrijk is, zodanig dat gepoogd wordt ook huisdieren in veiligheid te brengen?

Rond 1 uur in de nacht van zaterdag op zondag werd er definitief besloten dat bewoners niet meer terug konden naar hun woningen. De bewoners die in het WIJ gebouw nog wachtten, kregen het bericht dat er een mogelijkheid was om binnen tien minuten hun huisdieren en medicatie uit hun woning te halen. De bewoners die niet in het WIJ gebouw aanwezig waren maar wel op de contactlijst stonden zijn hiervan niet op de hoogte gebracht en moesten dit via een omweg horen of zijn pas veel later gebeld. Daarnaast hebben wij vernomen dat informatie over de noodopvang ook niet zijn weg heeft gevonden naar iedere bewoner die daar aanspraak op had kunnen maken.

11. De bewoners die zaterdag zijn blijven wachten in het WIJ gebouw mochten terug om hun huisdieren te halen, bewoners die elders waren, wisten hier (ondanks de contactlijst) niet van. Had hier niet meer tijd voor genomen kunnen worden zodat ook bewoners die elders waren de mogelijkheid hadden gehad hun huisdier op te halen? Waarom is dit niet beter gecommuniceerd?

12. Daarnaast hebben wij gehoord dat een anderstalig persoon niet op de hoogte was van de noodopvang in een hotel. Volgens geruchten heeft deze meneer die nacht onder een brug geslapen. Wij hebben deze informatie niet nader kunnen verifiëren, maar klopt dit? In hoeverre is volgens u informatie over de opvang afdoende gecommuniceerd en in hoeverre wordt bij dergelijke calamiteiten rekening gehouden met anderstaligen?

Zondagochtend 3 mei is zover wij weten voor de geëvacueerde bewoners in het hotel een briefing geweest over de stand van zaken in de geëxplodeerde woning. De bewoners die niet in het hotel hebben geslapen, hebben geen verdere informatie ontvangen. Iedere drie uur kregen de mensen in het hotel een update over de stand van zaken. Bewoners die elders de nacht hebben doorgebracht zijn zondag pas aan het eind van de middag (rond half vier) telefonisch bijgepraat.

13. Bent u het met ons eens dat de communicatie duidelijker had gekund? Het beeld is dat, ondanks de centrale opvang, bewoners steeds stukjes informatie moesten sprokkelen om op de hoogte te blijven. Hoe kijkt u hierop terug en op welke wijze wordt dit in het onderzoek meegenomen? Is hierin bijvoorbeeld een noodnummer of Whatsapp groep overwogen? Op welke wijze wordt het verloop van de gevoerde communicatie geëvalueerd?

14. Een aantal bewoners geven aan ontdaan te zijn over de troep en chaos die is achtergelaten in de galerie bij hun woning. Na afloop van de tweede evacuatie lag overdag flink wat puin en glas, terwijl vrijdag na afloop juist wel goed was schoongemaakt. Voor dieren en mensen met dunne zolen leverde dit gevaar voor mogelijke verwondingen op. Hoe kijkt u terug op het opleveren van de woningen en waar lag de verantwoording de galerijen veilig schoon te vegen?

15. Veel bewoners geven aan zich onprettig en onveilig voelen. Een aantal geeft aan zich ziek te hebben gemeld en nog steeds elders te slapen. Bent u het met ons eens dat hier extra nazorg benodigd is? Op welke wordt deze vormgegeven?

16. Ook geven mensen aan dat hun gaskachel nog niet geïnspecteerd is. Zij willen daar niet nog een week op hoeven wachten. Ook zijn er bewoners bij wie scheuren in de gaskachel zijn geconstateerd. Is er overleg met Nijestee wanneer deze vervangen gaan worden?

Tot slot. Wij beseffen dat de calamiteit aan de Wibenaheerd een zeer uitzonderlijke situatie is geweest, waarbij hulpdiensten razendsnel moesten reageren en wellicht ook improviseren. Vrijdagavond werden balkons gestut, het WIJ team was aanwezig, er is direct slachtofferhulp geboden. Nijestee stond paraat en bewoners hebben een enorme veerkracht en verbondenheid getoond door elkaar bij te staan in deze moeilijke situatie. Wij willen iedereen heel veel sterkte wensen. En de politie, brandweer, Nijestee, bewoners en alle hulpverleners complimenteren voor hun getoonde inzet.

Met vriendelijke groet,

Terence van Zoelen

Partij voor de Dieren

Indiendatum: mei 2020
Antwoorddatum: 3 jun. 2020

Geachte heer, mevrouw,

Hierbij doen wij u ons antwoord toekomen op de door de heer T. van Zoelen van Partij voor de Dieren gestelde vragen over de explosie in de Wibenaheerd. De brief van de vragensteller treft u als bijlage aan.

Vooraf willen wij opmerken dat op 14 mei jl. een bewonersbijeenkomst heeft plaatsgevonden. Bij deze bijeenkomst waren vertegenwoordigers van de Veiligheidsregio, de brandweer, de politie, het WIJ-team, de gemeente en woningcorporatie Nijestee aanwezig. Wij hebben de indruk dat de bijeenkomst door bewoners als zinvol is ervaren en vragen naar tevredenheid zijn beantwoord.

1. Begrijpt het college de gevoelens van bewoners dat de eerste noodzakelijke opvang behoorlijk lang op zich heeft laten wachten?

Ja, al is het van belang om te realiseren dat de prioriteit in de eerste fase van het incident gericht was op het in veiligheid brengen van de betrokken bewoners en het optreden van de hulpverleningsdiensten in de eerste hectische fase van dit incident onder grote tijdsdruk heeft plaatsgevonden.

2. Op welke wijze trekt de Veiligheidsregio hier lessen uit en hoe maakt dit deel uit van het lopende onderzoek?

Binnen de Veiligheidsregio wordt ieder incident waarbij sprake is van multidisciplinair opschalen - via de zogenoemde GRIP structuur - geëvalueerd. Dat geldt ook voor de afhandeling van dit incident. Hierbij zullen ook de vragen en opmerkingen van bewoners worden betrokken die op 14 mei jl. tijdens een bewonersbijeenkomst naar voren zijn gekomen. Dit is overigens een interne multidisciplinaire evaluatie die samen met de betrokken hulpdiensten wordt uitgevoerd en besproken.

3. Was op vrijdagavond toen het sein veilig werd gegeven, voor 100% duidelijk

wat de oorzaak van de explosie is geweest?

Nee. Op basis van de informatie die op dat moment beschikbaar was, hebben

brandweer en politie geconcludeerd dat er sprake was van een explosie van

de oven. De exacte oorzaak van de explosie is nu onderwerp van het

strafrechtelijk onderzoek.


4. Is er na de explosie op vrijdag afdoende onderzoek in het pand op nummer

(..) gedaan, alvorens de verantwoording te nemen het sein veilig te geven?

Op basis van observaties in de woning en de overige informatie die op dat

moment beschikbaar was hebben brandweer en politie geconcludeerd dat er

sprake was van een explosie van de oven. Met de kennis van nu en in

samenspraak met de politie en de brandweer is besloten om dit specifieke

besluitvormingsaspect gezamenlijk te evalueren.


5. Zijn alle protocollen omtrent het vinden van de oorzaak op de juiste wijze

gevolgd? Kunt u dit toelichten?


Het college heeft geen aanleiding om te veronderstellen dat protocollen niet

zijn gevolgd. Daarnaast heeft het college het beeld dat de afwegingen die op

dat moment door politieagenten en brandweermensen ter plaatse zijn

gemaakt, op basis van de informatie die toen beschikbaar was, logisch en

verklaarbaar zijn. Zoals hiervoor beschreven vindt er een interne

multidisciplinaire evaluatie plaats en zal het besluitvormingsaspect om

bewoners op vrijdag terug te laten keren naar hun woning ook specifiek

geëvalueerd worden.


6. Op welke wijze wordt dit meegenomen in het lopende onderzoek?

De oorzaak van de explosie is onderwerp van het strafrechtelijk onderzoek.

De gemeentelijke evaluatie maakt geen onderdeel uit van het strafrechtelijk

onderzoek.


7. Van een de buurtbewoners hebben wij vernomen dat nog voordat de EOD

was gearriveerd en aan het werk was, zijn vrouw zich nog thuis bevond.

Deze mevrouw was zo angstig dat zij niet op eigen kracht haar woning

durfde te verlaten. Hulp van derden was vanwege de veiligheid in deze fase

niet meer toegestaan. De bewoner heeft per telefoon (met zijn vrouw aan de

lijn) nog gepoogd hulpverleners erop te wijzen dat zijn vrouw zich in de

woning bevond. Naar verluidt is deze mevrouw niet geëvacueerd. Klopt dit?

Hoe beschouwen college en Veiligheidsregio deze situatie? Deelt u ons

gevoel dat hier de protocollen flink tekort zijn geschoten en wel hulp

geboden had moeten worden?


Nee dat klopt niet. Hoewel we begrijpen dat dit voor de betrokken bewoners

een angstige situatie is geweest, delen we de conclusie dat er tekort zou zijn

geschoten niet. De hulpverleningsdiensten waren voorbereidingen aan het

treffen voor een veilige en verantwoorde evacuatie van de betreffende

bewoonster. Terwijl dit plaatsvond verliet de bewoonster, met hulp en

begeleiding van haar man, zelf al de woning.


8. In het tijdbestek dat bekend werd dat er explosieven in het pand werden

gevonden tot het moment dat de EOD aankwam moest iedereen direct het

gebied uit en hun woning verlaten. Waarom is deze ruimte niet benut

huisdieren veilig te stellen?

Deze ruimte in de tijd is niet benut voor het in veiligheid brengen van

huisdieren, omdat het risico voor een explosie te groot was en het daarom

niet langer veilig was.


9. Bij de tweede evacuatie is ’s avonds bij mensen op de deur geklopt of zij

aanwezig waren. Is dit wel afdoende geweest? Mogelijk lagen mensen te

slapen en of hebben het kloppen niet gehoord. Had niet elk huis binnen

getreden moeten worden of nog mensen en dieren aanwezig waren? Hoe

kijkt u hierop terug?

De politie heeft bij de woningen zowel aangeklopt, aangebeld en geroepen.

Daarbij heeft de politie er, mede gelet op de noodzakelijkheid van snel

optreden, voor gekozen om geen deuren te forceren. Er is daarnaast gebruik

gemaakt van informatie van omwonenden over de aan- of afwezigheid van

medebewoners. Het optreden van de politie is er altijd op gericht om mens

én dier te redden, maar feit was dat mens en dier soms gescheiden waren.

De veiligheid liet het niet toe om mensen terug te laten gaan om dieren op te

halen.


10. Na de tweede evacuatie zat de schrik er bij bewoners goed in. In de haast

zijn wat laatste spullen gepakt en mensen die later bij de afzitlinten

aankwamen, konden niet meer bij hun medicijnen en/ of huisdieren komen,

die nog ingesloten zaten. Op welke wijze voorzien de protocollen in zulke

situaties erin dieren veilig te stellen? Is de Burgemeester het met ons eens

dat elk leven belangrijk is, zodanig dat gepoogd wordt ook huisdieren in

veiligheid te brengen?


Toen op grond van het politieonderzoek de verdenking van de aanwezigheid

van explosieve stoffen ontstond, heeft de politie een ontruiming uitgevoerd

waarbij bewoners is verzocht om samen met hun medebewoners hun woning

direct te verlaten. Als blijkt dat hierbij dieren zijn achtergebleven zal op

basis van een risico-inschatting beoordeeld worden of het verantwoord is de

dieren in veiligheid te brengen. In dit specifieke geval was het niet meer

toegestaan om woningen te betreden, omdat dit niet langer veilig was.


11. De bewoners die zaterdag zijn blijven wachten in het WIJ gebouw mochten

terug om hun huisdieren te halen, bewoners die elders waren, wisten hier

(ondanks de contactlijst) niet van. Had hier niet meer tijd voor genomen

kunnen worden zodat ook bewoners die elders waren de mogelijkheid

hadden gehad hun huisdier op te halen? Waarom is dit niet beter

gecommuniceerd?


Zeer kort nadat de eerste groep bewoners de woning had betreden werd de

toestemming hiervoor door de politie ingetrokken, omdat duidelijk werd dat

de situatie alsnog onveilig bleek te zijn. Hierdoor was er helaas niet meer

tijd beschikbaar om andere bewoners hiertoe ook de gelegenheid te bieden.


12. Daarnaast hebben wij gehoord dat een anderstalig persoon niet op de

hoogte was van de noodopvang in een hotel. Volgens geruchten heeft deze

meneer die nacht onder een brug geslapen. Wij hebben deze informatie niet

nader kunnen verifiëren, maar klopt dit? In hoeverre is volgens u informatie

over de opvang afdoende gecommuniceerd en in hoeverre wordt bij

dergelijke calamiteiten rekening gehouden met anderstaligen?


Het is het college gebleken dat er inderdaad enkele bewoners die later thuis

kwamen niet zijn verwezen naar de opvanglocatie Het Heerdenhoes. Er is

het college geen informatie bekend dat een persoon onder een brug zou

hebben geslapen. Uiteraard proberen hulpverleners ter plaatse informatie

ook zo goed mogelijk over te brengen aan mensen die de Nederlandse taal

minder goed beheersen.


13. Bent u het met ons eens dat de communicatie duidelijker had gekund? Het

beeld is dat, ondanks de centrale opvang, bewoners steeds stukjes informatie

moesten sprokkelen om op de hoogte te blijven. Hoe kijkt u hierop terug en

op welke wijze wordt dit in het onderzoek meegenomen? Is hierin

bijvoorbeeld een noodnummer of Whatsapp groep overwogen? Op welke

wijze wordt het verloop van de gevoerde communicatie geëvalueerd?

Crisiscommunicatie is een zeer belangrijk proces tijdens incidenten. Zoals

bij vraag 2 is aangegeven wordt ieder multidisciplinair incident door de

Veiligheidsregio intern geëvalueerd. De communicatie met bewoners maakt

uiteraard deel uit van deze evaluatie, daarbij worden ook de opmerkingen

die bewoners tijdens de bewonersavond hebben gemaakt meegenomen.


14. Een aantal bewoners geeft aan ontdaan te zijn over de troep en chaos die is

achtergelaten in de galerie bij hun woning. Na afloop van de tweede

evacuatie lag overdag flink wat puin en glas, terwijl vrijdag na afloop juist

wel goed was schoongemaakt. Voor dieren en mensen met dunne zolen

leverde dit gevaar voor mogelijke verwondingen op. Hoe kijkt u terug op het

opleveren van de woningen en waar lag de verantwoording de galerijen

veilig schoon te vegen?


Omdat de Wibenaheerd (..) na de vondst van mogelijke explosieven een

plaats delict was, kon er in de directe omgeving van deze woning niet

meteen overal worden opgeruimd, zodat eventuele sporen nog konden

worden veilig gesteld.

15. Veel bewoners geven aan zich onprettig en onveilig voelen. Een aantal geeft

aan zich ziek te hebben gemeld en nog steeds elders te slapen. Bent u het met

ons eens dat hier extra nazorg benodigd is? Op welke wordt deze

vormgegeven?


Mede om die reden is er een informatiebijeenkomst georganiseerd om met

bewoners in gesprek te gaan en vragen te beantwoorden. Daarnaast zijn alle

bewoners ook per brief geïnformeerd. Woningcoöperatie Nijestee heeft oog

voor de nazorg en belt de komende periode met de bewoners. Door hen is

ook een apart telefoonnummer en e-mailadres ingesteld voor dit incident.

Verder zijn WIJ Beijum en Slachtofferhulp ingeschakeld en is hulp

beschikbaar voor bewoners die daar behoefte aan hebben.


16. Ook geven mensen aan dat hun gaskachel nog niet geïnspecteerd is. Zij

willen daar niet nog een week op hoeven wachten. Ook zijn er bewoners bij

wie scheuren in de gaskachel zijn geconstateerd. Is er overleg met Nijestee

wanneer deze vervangen gaan worden?


Nadat Nijestee hoorde van deze meldingen zijn zij samen met de

Energiewacht begonnen met het controleren van alle gaskachels en

gasaansluitingen. Als er een onveilige situatie is, wordt er direct onderhoud

gepleegd of wordt de gaskachel vervangen.


Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.