Woord­voe­ringen: Begroting 2023- 2 november 2022


2 november 2022

Naar aanleiding van de gepresenteerde conceptbegroting 2023 had onze fractie de volgende woordvoeringen:

Woordvoering: Sociaal
Door Janette Bosma

Dankuwel, voorzitter. We staan voor grote opgaven: de ene crisis volgt de andere op en de ongelijkheid groeit op veel vlakken. Deze grote opgaven vragen om grote oplossingen. En daar lezen we veel van terug in deze begroting.

Ik wil beginnen bij volksgezondheid. De pandemie lijkt soms alweer tijden geleden, maar de nieuwste besmettingscijfers liegen er niet om; corona heeft een grote impact gehad op de samenleving en nog steeds. En terwijl wij pleisters plakken op de gevolgen, ligt de volgende zoönose mogelijk alweer om de hoek. De manier waarop wij omgaan met dieren heeft onomstotelijk invloed op onze volksgezondheid. En dat is een van de redenen dat wij blij zijn met de aandacht voor dieren in deze begroting. Het aantal keer dat zij genoemd worden is ten opzichte van vorig jaar bijna vervijfvoudigd en daar zijn we natuurlijk trots op.

Volksgezondheid

Er bestaan grote verschillen in gezondheid tussen bepaalde bevolkingsgroepen. Uit onderzoek blijkt dat financiële ongelijkheid gepaard gaat met gezondheidsongelijkheid. Het verschil in gezondheid hangt samen met verschil in bijvoorbeeld opleiding en inkomen. Zo leven theoretisch geschoolden gemiddeld 6 jaar langer dan praktisch geschoolden. Om het nog niet eens te hebben over de invloed van beperkingen en chronische aandoeningen op levensjaren, waar de leden van de werkgroep Toegankelijkheid ons vorige week nogmaals terecht op wezen. De vraag die centraal staat is: hoe zorgen we ervoor dat inwoners gezonder leven?

De grote inzet op preventie is wat ons betreft een goede keuze. De gebiedsgerichte aanpak, Kansrijke start en de ruime aandacht voor roken en overgewicht kunnen wij steunen. De bestaande problemen vragen wat ons betreft ook om maatregelingen vanuit de voedselstrategie, een belangrijk onderdeel van de preventie. Uit cijfers blijkt bijvoorbeeld dat in armere wijken het aanbod ongezonde eettenten bijna twee keer zo groot is als in rijkere buurten en slechts 1 op de 5 ziekenhuizen had vorig jaar een gezond voedselaanbod. Daarom zijn wij blij om te lezen dat er momenteel samen met het onderwijs en bedrijfsleven een opzet van een strategie voor de eiwittransitie verkend wordt. Toch is er wat ons betreft relatief weinig aandacht voor gezond en plantaardig voedsel in de begroting. Onze fractie zou graag een grote inzet zien op kortere voedselketens. Onze huidige, lange voedselketens betekenen veel Co2-uitstoot door de transporten, eindeloos veel afval door de verpakkingen en een wildgroei van bezorgservices. In plaats hiervan moeten we naar meer lokaal en plantaardig voedsel. Dit geeft ons de mogelijkheid minder fossiele brandstoffen te gebruiken, minder bewerkt voedsel te eten en gezonder leven. Wij blijven graag op de hoogte van de plannen van de wethouder op dit gebied en denken graag mee.

Ook als we kijken naar de indicatoren op het sociaal domein blijft het schrikken hoeveel schade de coronacrisis heeft toegebracht aan het mentale en sociale welzijn van onze inwoners. Op dit vlak staan het komende jaar een paar grote ontwikkelingen op de agenda. De start van SAMEN., waarbij we basis jeugdhulp en lichte ondersteuning dichtbij de gezinnen thuis organiseren, en zoveel mogelijk kinderen zonder indicatie helpen. Alhoewel we in deze beweging geloven, wordt het ook een spannend jaar waarin we zien hoeveel van de beleidsvoornemens we waar kunnen maken. Ook de regionale uitwerking van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming en het actieprogramma Geweld hoort nergens thuis moeten gaan landen in Groningen. We hopen erop dat deze ontwikkelingen de wachtlijsten verminderen en dat gezinnen die het slachtoffer zijn van huiselijk geweld daar sneller uit weten te ontsnappen.

Er zijn een paar dingen die op dit vlak uit de begroting springen waar we erg blij mee zijn. De subsidie voor het Kind aan Huis programma van Humanitas, een belangrijk initiatief waar wij samen met de SP al een paar jaar de aandacht voor hebben gevraagd. De aanpak van overlast door houtrook, een onderschat gezondheidsprobleem. Meer geld naar sport en bewegen. Het feit dat we in 2024 Roze Zaterdag mogen organiseren als gemeente. Het slavernijmonument dat onthuld gaat worden, en in het algemeen de brede aandacht die uit de programma’s spreekt voor diversiteit en inclusie. En de nieuwe winterregeling, waarbij dak- en thuislozen een eigen kamer krijgen als het koud is, niet pas bij een temperatuur van -10 maar al bij een gevoelstemperatuur van 0 graden.

Werk en Inkomen

Dan Werk en Inkomen. De bestaanszekerheid van steeds meer mensen staat onder druk. Gisteren schreef ook de Volkskrant dat steeds meer middeninkomens in de knel komen. De reactie hierop in het programma Werk en Inkomen ziet er goed uit. Een goede ontwikkeling is dat het aantal mensen in de bijstand afneemt, maar dat neemt niet weg dat veel mensen aan de zijlijn staan, en er veel werkende mensen zijn die ondanks een inkomen uit arbeid onder de armoedegrens leven. Met het noodpakket dat we vanmiddag in de raad bekrachtigen proberen we mensen eerste hulp te bieden. Dit noodpakket getuigt van een sociaal college en raad met oog voor mensen die het financieel moeilijk krijgen. Het noodpakket zal voor de toekomst helaas niet voldoende zijn. We moeten werken aan een armoedebeleid dat intergenerationele armoede doorbreekt. Hierbij moeten we in ons achterhoofd houden dat grondstoffen steeds duurder worden en de gevolgen van klimaatverandering tot meer armoede zal leiden. Met dit collegeakkoord en deze begroting zetten we gelukkig stappen om deze gevolgen te verzachten.

We hebben enkele vragen aan het college over dit programma. Het is de verwachting dat op korte termijn meer mensen een beroep gaan doen op de voedselbank. Wij zien hier ook een taak voor de gemeente. Bijvoorbeeld met het project FOOD TRAILS wordt met lokaal voedsel ondersteuning geboden aan de voedselbank. Ziet het college verdere mogelijkheden dit project uit te breiden, en op welke wijze gaat het college daarop in zetten?

Dan zijn wij benieuwd naar de definitie van goed werk. Het lijkt ons belangrijk om voornamelijk in te zetten op duurzame banen, zoals lokale ambacht, de duurzame maakindustrie en duurzame kleding. Is het college dat met ons eens?

Cultuur

Tot slot Cultuur. Het gebrek aan broedplaatsen en atelierruimtes baart ons zorgen. We zijn blij dat het college in de beantwoording van de schriftelijke vragen die wij samen met GroenLinks en de PvdA indienden aangeeft het behoud van atelierruimtes als uitgangspunt heeft. Zij geeft ook aan het wenselijk te vinden dat er meer ruimtes beschikbaar komen, maar dat dit niet de prioriteit heeft. Ik zou het college toch willen vragen de noodkreet van kunstenaars uiterst serieus te nemen en te zoeken naar mogelijke oplossingen voor het nijpende tekort.

Dan de evenementen. De begroting gaat uit van een stijgend aantal geluidsmeldingen in 2023 als gevolg van een beperkte toename van grote evenementen. De mooie grote evenementen zetten Groningen op de kaart als bruisende stad, maar het is belangrijk om ons af te vragen tegen welke prijs. Het is goed om aandacht te blijven houden voor de leefbaarheid voor mens, dier en milieu tijdens grote evenementen. Onze fractie ziet hier in het nieuwe evenementenbeleid graag ruimschoots aandacht voor. Dat geldt ook voor de verduurzaming van evenementen. Wat ons betreft: minder vlees, vuurwerk, afval en energieverbruik. Wij zijn blij om te lezen dat er een subsidieregeling van 100 duizend euro beschikbaar wordt gesteld voor het vergroenen van middelgrote evenementen en dat van grote, professionele organisaties verwacht wordt dat zij hier zelf in investeren.

Voorzitter, ik rond af. Ik wil afsluiten met een mooi initiatief uit de begroting: het repaircafé dat wethouder De Wrede vorige week opende. Er liggen in Nederland 8,8 miljoen defecte apparaten te verstoffen (Volkskrant, 30-10) en op dit moment kiezen mensen vaker voor vervanging dan voor reparatie. Dat kan en moet anders als we richting een circulaire economie willen. En nu hoor ik jullie denken dat 1 repaircafé in Groningen een druppel op een gloeiende plaat is, maar het punt dat ik wil maken is dat we iets doen. En dat het verschil maken misschien wel in Groningen begint.

Woordvoering: Ruimtelijk
Door Bart Hekkema:


Dank voorzitter,
Een sluitende begroting waarin de ambities van het college en ook van de Partij voor de Dieren op geld zijn gezet, dat is altijd goed om te lezen. Ook met betrekking tot de onderwerpen die raken aan het fysieke domein, van werk tot wonen en van energie tot bomen, zien we de continuering en versteviging van de ambities voor 2023 en de jaren daarna.
Ik zal ze namens mijn fractie bij langsgaan:

1. Economie en Ruimte.
We zijn verheugd te lezen dat de gemeente staat voor een economie die bijdraagt aan welvaart, maar nog meer dan dat aan het welzijn van haar inwoners. We hebben voor het eerst een programma waar winst en groei geen doelen op zich meer zijn, maar waarin we juist inzetten op groei van het besef dat we beschikbare middelen en ruimte beter met elkaar moeten gaan delen. Bijvoorbeeld door nog meer in te zetten op circulariteit, vergroening en energiebesparing en het opwekken van duurzame energie.
Wat betreft het economisch beleid is Partij voor de Dieren altijd wat huiverig om voor indicatoren en metingen te pleiten, maar het kan in het licht van ons economisch beleid wel productief zijn om op het gebied van brede welvaart doelen en ambities te koppelen aan gegevens die verdergaan dan het aantal mensen met betaald werk of de groei van arbeidsplaatsen in bepaalde sectoren.
Het zou ook goed zijn om werkgeluk en levensgeluk in relatie tot de wereld om mensen heen op te nemen, want welzijn gaat natuurlijk over het individu, maar ook over hoe schoon de lucht is die we inademen, de robuustheid van de natuur om ons heen, onze collectieve gezondheid en het vertrouwen in politiek en instituties. De Provinciale Monitor Brede Welvaart Groningen kijkt naar zulke zaken en het is goed als de gemeente hier ook specifieke instrumenten aan gaat koppelen. Zou de wethouder daarop kunnen reageren?
Als het gaat om ruimtelijk economisch beleid vraagt mijn fractie nadrukkelijk aandacht voor voldoende betaalbare werk- en atelierruimtes voor kunstenaars, creatieve en sociale ondernemers en maatschappelijke initiatieven. In een gemeente met weinig leegstand moeten we als overheid zulke plekken creëren en meer permanent organiseren. We zijn daarom blij met de investeringen die het college structureel gaat doen.
Dan over landbouw, een belangrijke sector in het economisch beleid. De gemeente wil samen met kennisinstellingen, bedrijven en andere lokale overheden koploper worden in de eiwit- en voedseltransitie. Dat klinkt ons natuurlijk als muziek in de oren en we zijn dan ook benieuwd naar de verdere uitwerking van de landbouwvisie. We zien graag dat we in de toekomst meer arbeidsplaatsen in de landbouw mogelijk maken; er zijn immers nogal wat handen nodig om al die smaakvolle gewassen te poten, te oogsten en van boer naar bord te brengen. Daar kunnen wethouders Bloemhoff en De Wrede vast samen mee aan de slag.
Dan heb ik in het kader van het economisch beleid nog een vraag van mijn collega de heer van Zoelen: we lezen over gemeentelijke deelname in het consortium PharmaNL en vragen de wethouder om binnen dit consortium ook voor innovaties te pleiten waarmee dierproeven in de farmaceutische sector tot het verleden gaan behoren. Daar zouden we graag een concrete toezegging op horen.

2. Mobiliteit
Dan kort over mobiliteit. We hebben als raad recent nog de uitvoeringsprogramma’s van de doorwaadbare stad en deelmobiliteit gesproken, waar mijn fractiegenoot de heer Pechler uitgebreid heeft toegelicht hoe de Partij voor de Dieren tegen de plannen aankijkt. Wij geloven in de doorontwikkeling van de ingeslagen weg: meer ruimte voor voetgangers, meer en snellere fietspaden, stevige inzet op zero-emissie voor het OV en logistiek, en lagere snelheden en minder ruimte voor auto’s. Wij gaan er vanuit dat er komend jaar eindelijk echt schot in de zaak komt wat betreft de vervanging van de Paddepoelsterbrug en Gerrit Krolbrug, want dit heeft al veel te lang op zich laten wachten.

3. Wonen.
Wat betreft wonen kan ik kort zijn, we prijzen de ingeslagen weg om de woningmarkt te reguleren zodat we weer kunnen spreken van volkshuisvesting. Dat we meer sociale huurwoningen toevoegen en de co-2 uitstoot van de gebouwde omgeving verkleinen. Er is nog wel een slag te maken als het gaat om de verduurzaming van woningen, zowel door isolatie als door duurzamere vormen van energiegebruik. Daarbij zien we graag dat het college oog houdt voor de huurders van corporaties en private verhuurders, waarbij verduurzaming bij vooral private verhuurders achterblijft. We zijn blij om te lezen dat er structureel veel geld gaat naar de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed.

4. Kwaliteit van de leefomgeving.
Voorzitter, de kwaliteit van de leefomgeving hangt niet alleen af van de mate waarin er aangename verblijfsplaatsen zijn maar ook hoe de leefomgeving een thuis biedt aan een grote verscheidenheid aan flora en fauna. We zijn daarom blij om te lezen dat er bijvoorbeeld een indicator over boomkroonbedekking is opgenomen. We zien natuurlijk graag dat we daar de komende jaren ook dikke zwarte cijfers gaan schrijven. Versterking van de ecologische structuur, ook in Haren en Ten Boer, de landschapsbiografie en het planologisch borgen van natuur in nieuwe gebiedsontwikkelingen zijn wat onze fractie betreft belangrijke ambities.
Dan kom ik toch weer terug bij de luchtkwaliteit, het college geeft dat dat luchtverontreiniging in onze gemeente grotendeels wordt bepaald door wat wordt aangevoerd door de wind. Maar we zien ook een toename in klachten over particuliere houtstook en de gezondheidsschade die dit kan veroorzaken is algemeen bekend. Mijn fractie denkt dat het goed is dat we extra investeren in de aanpak hiervan, maar we willen ook een vinger aan de pols houden met hoe we deze winter doorkomen, waarin wellicht toch meer gestookt zal worden. We wachten de uitkomsten van GGD Groningen af, maar zien ook dat we wellicht toch op een punt zijn aangenomen waarbij voorlichting en bewustwording niet meer voldoende zijn en we moeten denken aan en stookverbod bij code oranje en rood van het stookadvies. De vraag is dan ook of het college inziet dat we meer moeten doen om de schadelijke gevolgen van houtrook in te perken en om hier de komende jaren goed naar te kijken?

Paragraaf duurzaamheid
Dan tot slot voorzitter over de paragraaf duurzaamheid. Eigenlijk kan ik daar dezelfde vraag als die ik en de heer Leemhuis en ook op 29 juni, bij het behandelen van de jaarrekening hebben gesteld. Onze fractie heeft behoefte aan een klimaatrapportage waarin bijvoorbeeld indicatoren worden gekoppeld aan co2-uitstootvermindering, waterberging, klimaatadaptie en energieopwekking. In principe moet al die data inzichtelijk zijn en makkelijk te raadplegen zodat we als raad kunnen controleren en bijsturen. Graag daarop een reactie van de wethouder, eerder werd de toezegging gedaan om hier in een beeldvormende sessie nog eens over te spreken.
Samenvattend: De Partij voor de Dieren ziet de ambities op het gebied van energiebesparing, het opwekken van duurzame energie, en verdere verduurzaming en inzet op circulariteit niet alleen als wenselijk, maar als noodzakelijk voor een leefbare planeet.

Dank voorzitter

Woordvoeringen Veiligheid en Financiën volgen nog.